مراقبت و سلامتی

همه چیز در مورد کم خونی، مکمل های آهن و آهن لیپوزومال

تهیه و ترجمه توسط: دکتر اردلان گنجی زاده

 

کم خونی یه مشکل رایجه که یک سوم افراد تو کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه رو درگیر خودش کرده. این مشکل تو بچه های با سن کمتر از 5 سال، خانم هایی که هنوز یائسه نشدن و خانم های باردار بیشتر دیده میشه. طبق گزارش WHO، 50 درصد موارد ابتلا ناشی از فقر آهن هستش. عدم مصرف آهن کافی، خونریزی های مزمن، عدم جذب مواد مغذی، مشکلات مزمن کلیوی، سرطان ها و عفونت دستگاه گوارش سایر عوامل ایجاد کننده کم خونی ناشی از فقر آهن هستن. حالا چطوری با کمبود آهن مقابله کنیم؟

مصرف آهن خوراکی

اولین راه درمان کمبود آهن مصرف آهن خوراکیه. برای این منظور هم آهن دو ظرفیتی (فروس) و هم آهن سه ظرفیتی (فریک) رو میشه مصرف کرد. البته فروس ها خصوصاً فروسولفات ها، فروگلوکونات ها و فروفومارات ها به دلیل جذب بهتر در بدن بیشتر مورد استفاده قرار می گیرن. اما مصرف آهن خوراکی ممکنه با عوارضی همراه باشه. اولا که جذبشون تو بدن کمه (10 تا 15 درصد جذب)، دوما میزان پذیرش یا تحمل پذیری بیمار بهش کمه و سوما ممکنه مشکلات گوارشی مثل تهوع، دل­درد، اسهال و یا یبوست ایجاد کنن. علاوه بر این، مواد حاوی فسفات ها، فیتات ها و تانات ها که از طریق مصرف برخی خوراکی ها تو بدن وارد میشن، مانع جذب آهن میشن و نباید مکمل های آهن رو همراه با اینها مصرف کنید. علاوه براین مصرف آهن خوراکی میتونه عوارض جانبی مثل درد معده، تهوع، استفراغ، اسهال یا یبوست رو به همراه داشته باشه. شدت این عوارض با مقدار آهن مصرف رابطه مستقیم داره.

مکمل های خوراکی آهن رایج تو بازار رو میشه به دسته های زیر تقسیم کرد:

  • فروس سولفات (به صورت قرص high strength)
  • فروس فومارات (به صورت قرص high strength یا شربت)
  • فروس گلوکنات (به صورت قرص medium strength)
  • سدیم فرات (این مکمل به صورت شربته و تو بازار تحت عنوان تجاری Sytron® ارائه شده) (low strength)

هم اکنون برای سفارش قطره، شربت و کپسول آهن فروگلوبین کلیک کنید

توصیه میشه که مکمل آهن رو با شکم خالی و همراه با مایعات حاوی ویتامین ث (این ویتامین جذب آهن رو افزایش میده) مثل آب پرتغال مصرف کنید. از اونجایی که خوردن چای، شیر و غذا همراه، قبل یا بعد از مصرف مکمل آهن، جذب اون رو کم میکنه، بهتره یک ساعت قبل و یک ساعت بعد از استفاده از مکمل از مصرف این موارد خودداری کنید. داروهایی هم که باعث کم شدن اسید معده میشن و برخی آنتی بیوتیک ها هم جذب آهن رو با مشکل مواجه میکنن. بنابراین قبل از مصرف مکمل آهن بهتره با دکتر مشورت کنید.

آهن موجود در مکمل های مایع میتونه به دندون های شما بچسبه و سیاهشون کنه، برای جلوگیری از این اتفاق و برطرف کردن سیاهی دندون، راهکارهای زیر توصیه میشه:

  • هر وعده مصرف آهن رو با آب، آبمیوه یا آب گوجه مخلوط کنید.
  • شربت رو با نی مصرف کنید.
  • اگر با قطره چکان باید مصرف کنید اون رو در انتهای زبون بریزید و بعد با آب قورتش بدین.
  • اگر دندوناتون بر اثر مصرف آهن سیاه شد، اونا رو با جوش شیرین (سدیم بیکربنات) یا پروکسید دارویی (هیدروژن پروکسید 3%) مسواک بزنید تا رنگشون برگرده.

تزریق آهن

تزریق آهن روش دیگری هستش که تو مواقع اورژانسی تر، یا هنگامی که نوع خوراکی کافی نیست، یا افراد نسبت به عوارض شون حساسند مورد استفاده قرار میگیره [3]. به عبارت دیگه، برای کسایی که بدنشون آهن خوراکی رو جذب نمیکنه، تحمل پذیری شون کمه، نیاز فوری و اورژانسی به آهن دارن، دچار خونریزی شدید شدن، یا به خاطر عمل جراحی دچار مشکل عدم جذب آهن هستن و افراد دچار فقر آهن به دلیل سرطان هستن مورد استفاده قرار میگیره. این آهن ها معمولا به صورت گلوکونات آهن، آهن دکستران و کمپلکس آهن هیدروکسید ساکروز موجود هستن. با این که داروهای خیلی خوبی هستن ولی تزریقشون با درد همراهه و چون مصرف­کنندگان اش ممکنه دچار شوک آنافیلاکسی بشن بنابراین باید تحت نظر باشن [1]. یعنی پروسه تزریق باید در کلینیک یا بیمارستان انجام بشه. البته کسانی که بیماری خاصی نداشته باشن با تشخیص پزشک میتونن همون روز بیمارستان رو ترک کنن و فعالیت های روزمره خودشون رو ادامه بدن [3]. علاوه بر این، پوست ناحیه تزریق این دارو ممکنه دچار تغییر رنگ بشه [1].

با تزریق، دوز بیشتری از آهن رو نسبت به مصرف خوراکی به بدنتون وارد می کنین، و میشه گفت که به کمک این روش طی چند روز تا چند هفته می تونین سطح آهن خونتون رو افزایش بدین [3].

 

روش مؤثرتر و کم عارضه تر تأمین آهن

روش های دارورسانی جدیدتری هم برای تأمین موثرتر آهن مورد نیاز بدن، بدون دردسرهای بالا ابداع شده. یکی از اونها استفاده از حامل های دارویی لیپوزومی و آهن لیپوزومال هستش. نمایی از ساختار لیپوزوم و آهن لیپوزومال تو شکل زیر نمایش داده شده. تو این روش، مولکول های حاوی آهن رو در داخل یک کره توخالی که بهش لیپوزوم میگن، جاسازی یا کپسوله میکنن. دیواره های لیپوزوم که ممکنه از فسفولیپیدها یا مواد فعال سطحی سنتزی ساخته شده باشه، یه ساختار غشایی دولایه داره که شبیه ساختار سلول های بدنه. حبس کردن آهن داخل لیپوزوم باعث میشه که این ماده معدنی راحت تر از موانع اسیدی موجود توی سیستم گوارش عبور کرده و به سلامت به روده کوچک برسه. توی روده کوچک یه سری سلول هستن که بهشون سلول M میگن. این سلول ها خیلی سریع آهن لیپوزومال رو جذب میکنن و پس از فعل و انفعالاتی، از طریق جریان های لنفاوی به سلول های هپاتوسیت کبد میرسن. در داخل کبد لیپوزوم متلاشی شده و بدین ترتیب آهن آزاد و آماده استفاده میشه. در واقع محافظتی که دیواره کره لیپوزومی از ترکیبات آهن انجام میده باعث میشه که این ترکیبات در محیط دستگاه گوارش خیلی سریع تجزیه، تخریب و در نتیجه غیرفعال نشن و جذب مستقیم آهن توی روده ها زیاد بشه. علاوه براین عوارض جانبی که قبلا در موردشون گفتیم،، مثل مشکلات گوارشی در هنگام مصرف آهن، تو فرم لیپوزومال خیلی کمتره. جذب آهن لیپوزومال پیوفسفات 5/3 برابر بیشتر از جذب آهن پیروفسفات معمولی، 7/2 برابر بیشتر از جذب آهن سولفات و 1/4 برابر بیشتر از آهن گلوکوناته. علاوه بر این،  این که غلظت بیشینه آهن لیپوزومال توی پلاسمای خون، 2 ساعت پس از مصرف گزارش شده، نشونه ی جذب بالای این ماده است [1].

دوز مصرفی آهن برای مقابله با کم خونی

دوز مناسب برای افراد مختلف متفاوته. چیزایی که در ذیل ارائه شده مقادیر متوسط مورد نیاز افراده. بنابراین اگر چیزی که دکتر براتون تجویز کرده با اطلاعات زیر مغایرت داره، به دستورات دکترتون عمل کنید. این رو هم در نظر داشته باشین که تعداد قرص ها و یا دفعات مصرف مکمل در روز، نه تنها به نوع بیماری شما بلکه به قدرت و مقدار آهن موجود توی مکمل تجویز شده بستگی داره [4]. بنابراین برای همه نمیشه یه نسخه پیچید.

سفارش آسان قطره، شربت و کپسول آیرووفیکس فقط با یک کلیک

در آمریکا آهن خوراکی توصیه شده در روز برای گروه­های مختلف، جهت پیشگیری یا فقر آهن بدین ترتیب هستش:

  • پسرای نوجوان و مردای بالغ: 10 میلی گرم تو روز
  • دخترای نوجوان و خانم های بالغ: 10 تا 15 میلی گرم تو روز
  • خانم های باردار: 30 میلی گرم تو روز
  • خانم هایی که بچه شیر میدن: 15 میلی گرم تو روز
  • بچه های 7 تا 10 سال: 10 میلی گرم تو روز
  • بچه های 4 تا 6 سال: 10 میلی گرم تو روز
  • نوزادان و بچه های زیر 3 سال: 6 تا 10 میلی گرم تو روز [4].

برای درمان باید پزشک بگه چقدر آهن باید مصرف یا تزریق کنید.

 

منابع:

[1] J. Malhotra, R. Garg, N. Malhotra and P. Agrawal, “Oral Liposomal Iron: A Treatment Proposal for Anemia,” World Journal of Anemia, pp. 1-6, 2017.
[2] “Taking Iron Supplements,” Oxford University Hospitals NHS Foundation Trust, 2015. [Online]. Available: https://www.ouh.nhs.uk/patient-guide/leaflets/files/11903Piron.pdf.
[3] “Treatment of iron deficiency anaemia with intravenous iron,” East Sussex Healthcare NHS Trust, 2020. [Online]. Available: https://www.esht.nhs.uk/wp-content/uploads/2020/12/0872.pdf.
[4] “Drugs and Supplements, Iron supplement (oral parenteral route),” The Mayo Clinic, 2022. [Online]. Available: https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/iron-supplement-oral-route-parenteral-route/proper-use/drg-20070148.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.